Vì sao bị viêm gan B? Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa hiệu quả

Viêm gan B là một căn bệnh nhiễm trùng gan do virus HBV gây ra, đặt ra mối đe dọa nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, viêm gan B có thể dẫn đến các biến chứng nặng nề như xơ gan, suy gan và ung thư gan. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích các khía cạnh của bệnh, từ định nghĩa, nguyên nhân, triệu chứng đến các biện pháp phòng ngừa.

Viêm gan B là gì và cách virus HBV lây lan

Viêm gan B, hay còn gọi là viêm gan siêu vi B, là tình trạng gan bị viêm nhiễm do virus viêm gan B (HBV) tấn công. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng và đe dọa tính mạng.

Khả năng lây nhiễm của virus HBV rất cao, cao hơn tới 100 lần so với virus HIV. Virus này có thể tồn tại bên ngoài cơ thể người bệnh trong ít nhất 7 ngày và vẫn có khả năng gây nhiễm nếu xâm nhập vào cơ thể người chưa có miễn dịch. Thời gian ủ bệnh trung bình của virus là khoảng 75 ngày, nhưng có thể dao động từ 30 đến 180 ngày.

Các đường lây truyền chính của virus viêm gan B

Virus viêm gan B chủ yếu lây truyền qua các con đường sau:

• Lây truyền qua đường máu: Đây là con đường lây nhiễm phổ biến. Virus có thể lây lan qua việc dùng chung bơm kim tiêm (đặc biệt ở người tiêm chích ma túy), nhận máu hoặc các chế phẩm máu nhiễm virus, tái sử dụng dụng cụ y tế không được tiệt trùng kỹ lưỡng. Các thủ thuật xâm lấn như xăm mình, xỏ khuyên, làm móng hoặc các thủ thuật y tế, thẩm mỹ không đảm bảo vệ sinh cũng tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm cao. Việc dùng chung các vật dụng cá nhân như dao cạo râu, bàn chải đánh răng với người nhiễm bệnh cũng có thể làm lây lan virus.
• Lây nhiễm từ mẹ sang con: Phụ nữ mang thai nhiễm virus HBV có khả năng truyền virus sang con trong quá trình mang thai hoặc sinh nở. Tỷ lệ lây nhiễm phụ thuộc vào giai đoạn người mẹ bị nhiễm bệnh: nếu nhiễm trong 3 tháng đầu thai kỳ, tỷ lệ lây sang con là 1%; 3 tháng giữa là 10%; và 3 tháng cuối thai kỳ là trên 60%. Nguy cơ có thể lên tới 90% nếu không có biện pháp bảo vệ.
• Lây truyền qua đường tình dục: Quan hệ tình dục không an toàn với người nhiễm HBV cũng là một con đường lây nhiễm quan trọng.

Nhận diện triệu chứng viêm gan B

Các triệu chứng của viêm gan B có thể biểu hiện khác nhau tùy thuộc vào giai đoạn cấp tính hay mãn tính, và ở các nhóm tuổi khác nhau. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này rất quan trọng để có biện pháp can thiệp kịp thời.

Triệu chứng viêm gan B cấp tính

Ở giai đoạn cấp tính, khoảng 30-50% người bệnh (trừ trẻ em dưới 5 tuổi và người suy giảm miễn dịch) có thể xuất hiện các triệu chứng ban đầu. Các dấu hiệu này thường xuất hiện khoảng 60-150 ngày sau khi tiếp xúc với virus và có thể kéo dài vài tuần đến 6 tháng. Các triệu chứng bao gồm:

• Sốt
• Mệt mỏi, uể oải
• Chán ăn, ăn mất ngon
• Buồn nôn và nôn
• Đau bụng, đặc biệt là vùng hạ sườn phải
• Nước tiểu sẫm màu
• Phân nhạt màu
• Đau khớp
• Vàng da, vàng mắt

Các triệu chứng thường nặng hơn ở những người bệnh trên 60 tuổi.

Triệu chứng viêm gan B mãn tính

Phần lớn người mắc viêm gan B mãn tính không có triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm. Bệnh thường âm thầm tiến triển và chỉ bộc lộ khi gan đã bị tổn thương nặng. Nếu có triệu chứng, chúng thường tương tự như giai đoạn cấp tính, nhưng có thể kéo dài dai dẳng hơn.

Trong một số trường hợp nặng, người bệnh có thể gặp các biểu hiện như lơ mơ, buồn ngủ, đãng trí và có thể sờ thấy gan to. Các biểu hiện lâm sàng khác có thể bao gồm gan to, lách to, và hiếm gặp hơn là lòng bàn tay son hoặc dấu sao mạch (spider nevi).

Cách phòng ngừa viêm gan B hiệu quả

Mặc dù viêm gan B là một bệnh nguy hiểm, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được nhờ các biện pháp y tế hiện đại.

Tiêm vắc-xin phòng ngừa

Vắc-xin viêm gan B là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và an toàn nhất. Vắc-xin đã được sử dụng rộng rãi từ năm 1982 và đạt hiệu quả lên đến 95% trong việc ngăn ngừa lây nhiễm và các hậu quả mãn tính của bệnh. Tại Việt Nam, chương trình tiêm chủng vắc-xin viêm gan B cho tất cả trẻ sơ sinh đã được triển khai từ năm 2003, góp phần quan trọng trong việc kiểm soát căn bệnh này.

Các biện pháp phòng tránh lây nhiễm khác

Bên cạnh việc tiêm vắc-xin, việc thực hiện các biện pháp phòng tránh lây nhiễm trong cuộc sống hàng ngày là vô cùng quan trọng:

• Không dùng chung các vật dụng cá nhân có khả năng dính máu như dao cạo râu, bàn chải đánh răng.
• Thực hiện tiêm chủng đầy đủ, đặc biệt là trẻ sơ sinh ngay trong vòng 24 giờ đầu sau sinh.
• Đảm bảo các thủ thuật y tế, xăm mình, xỏ khuyên được thực hiện ở những cơ sở uy tín, đảm bảo vệ sinh vô trùng.
• Quan hệ tình dục an toàn, sử dụng bao cao su.
• Đối với phụ nữ mang thai nhiễm HBV, cần tuân thủ phác đồ điều trị và các biện pháp phòng ngừa lây truyền cho con theo chỉ định của bác sĩ.

Chẩn đoán và điều trị viêm gan B

Việc chẩn đoán viêm gan B chủ yếu dựa vào các xét nghiệm máu để phát hiện kháng nguyên và kháng thể đặc hiệu của virus HBV. Các xét nghiệm này giúp xác định tình trạng nhiễm cấp tính hay mãn tính, mức độ hoạt động của virus và tình trạng tổn thương gan.

Hiện nay, viêm gan B có thể được điều trị bằng các loại thuốc kháng virus, giúp kiểm soát sự nhân lên của virus và ngăn ngừa sự tiến triển của bệnh. Tuy nhiên, việc điều trị cần tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để đạt hiệu quả tốt nhất và hạn chế tác dụng phụ.

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đang triển khai chương trình MIỄN PHÍ xét nghiệm viêm gan virus D cho bệnh nhân viêm gan B mạn tính. Nếu bạn hoặc người thân thuộc đối tượng tham gia, hãy tìm hiểu thêm thông tin chi tiết và đăng ký.

Lời khuyên từ chuyên gia

Viêm gan B là một bệnh lý phức tạp nhưng có thể kiểm soát được nếu chúng ta chủ động nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa cần thiết. Việc tiêm vắc-xin đầy đủ, thực hiện lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ là chìa khóa để bảo vệ lá gan khỏe mạnh. Nếu bạn có bất kỳ lo ngại nào về sức khỏe gan, đừng ngần ngại tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.