Tại sao lại bị loạn thị? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa

Loạn thị là một trong những tật khúc xạ phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng thị giác của hàng triệu người trên thế giới. Tình trạng này xảy ra khi giác mạc hoặc thủy tinh thể có hình dạng không đều, khiến ánh sáng đi vào mắt bị khúc xạ sai lệch, dẫn đến hình ảnh thu được bị mờ, nhòe hoặc biến dạng. Vậy, tại sao lại bị loạn thị và làm thế nào để nhận biết, phòng ngừa hiệu quả?

Loạn thị là gì và ảnh hưởng đến tầm nhìn như thế nào?

Loạn thị (Astigmatism) là tình trạng mắt có độ cong giác mạc hoặc thủy tinh thể không đều. Thay vì hội tụ ánh sáng tại một điểm duy nhất trên võng mạc để tạo ra hình ảnh sắc nét, ánh sáng đi vào mắt người bị loạn thị sẽ bị phân tán tại nhiều điểm, dẫn đến hình ảnh cuối cùng thu được bị mờ, nhòe, méo mó ở mọi khoảng cách.

Khi bị loạn thị, các bộ phận của mắt phối hợp không nhịp nhàng để truyền tín hiệu ánh sáng đến não. Ánh sáng đi qua giác mạc và thủy tinh thể sẽ bị bẻ cong nhiều hơn hoặc ít hơn bình thường, không thể hội tụ chính xác lên võng mạc. Điều này làm cho các vật thể nhìn thấy có hình dạng gợn sóng, mờ ảo, thậm chí gây mỏi mắt do mắt phải cố gắng điều tiết để nhìn rõ.

Phân loại mức độ loạn thị theo độ diop

Mức độ nghiêm trọng của loạn thị được đo bằng diop, đơn vị đo công suất quang học của thấu kính. Số diop càng cao, thị lực của người bệnh càng kém và cần điều chỉnh nhiều hơn. Dựa trên chỉ số này, loạn thị được phân loại như sau:

• Loạn thị nhẹ: Dưới 1.00 diop.
• Loạn thị vừa: Từ 1.00 đến 2.00 diop.
• Loạn thị nặng: Từ 2.00 đến 3.00 diop.
• Loạn thị rất nặng: Trên 3.00 diop.

Việc xác định chính xác mức độ loạn thị cần có sự thăm khám và đo đạc bởi bác sĩ chuyên khoa mắt.

Nguyên nhân tại sao mắt lại bị loạn thị?

Đa số trường hợp loạn thị xảy ra tự nhiên mà không rõ nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, có một số yếu tố chính được xác định là nguyên nhân gây loạn thị:

• Di truyền: Nếu cha mẹ bị loạn thị, con cái có nguy cơ cao mắc tật khúc xạ này hơn.
• Chấn thương mắt: Các va đập, tai nạn thể thao, phẫu thuật hoặc dị vật rơi vào mắt có thể làm thay đổi cấu trúc giác mạc, gây ra loạn thị. Tình trạng này thường đi kèm với đau, sưng, đỏ và các triệu chứng bất thường khác.
• Bệnh lý về mắt: Một số bệnh như viêm giác mạc, giác mạc hình chóp (keratoconus) có thể làm giác mạc mỏng đi và thay đổi hình dạng, dẫn đến loạn thị. Bệnh giác mạc hình chóp tiến triển theo thời gian, làm giác mạc ngày càng biến dạng.
• Phẫu thuật mắt: Một số trường hợp loạn thị có thể phát sinh sau các ca phẫu thuật mắt hoặc đặt kính áp tròng không đúng kỹ thuật.

Cần lưu ý rằng, việc đọc sách trong điều kiện thiếu sáng hay ngồi quá gần tivi KHÔNG phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra hoặc làm nặng thêm tình trạng loạn thị. Tuy nhiên, những thói quen này có thể gây mỏi mắt.

Dấu hiệu nhận biết sớm khi bị loạn thị

Các triệu chứng của loạn thị thường xuất hiện từ từ và có thể bị nhầm lẫn với các tật khúc xạ khác. Tuy nhiên, nếu nhận thấy các biểu hiện sau, bạn nên đi khám mắt:

• Tầm nhìn bị mờ hoặc biến dạng ở mọi khoảng cách.
• Mỏi mắt, cảm giác mắt hoạt động quá sức.
• Nhức đầu, đặc biệt sau khi nhìn lâu.
• Khó nhìn rõ vào ban đêm hoặc trong điều kiện ánh sáng yếu.
• Cần nheo mắt để nhìn rõ hơn.

Đặc biệt, đối với trẻ em, việc nhận biết các dấu hiệu loạn thị càng sớm càng tốt. Tại sao trẻ lại bị loạn thị cũng tương tự như người lớn, chủ yếu do yếu tố di truyền hoặc các vấn đề phát triển mắt. Nếu trẻ thường xuyên nheo mắt, hay dụi mắt, gặp khó khăn khi đọc sách hoặc nhìn lên bảng, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo.

Làm thế nào để chẩn đoán và điều trị loạn thị?

Để chẩn đoán loạn thị, bác sĩ sẽ tiến hành khám mắt toàn diện, bao gồm:

• Đo thị lực: Kiểm tra khả năng nhìn rõ của mắt bạn ở các khoảng cách khác nhau.
• Sử dụng Phoropter: Bạn sẽ nhìn qua một loạt các thấu kính để xác định loại kính phù hợp nhất, giúp bạn nhìn rõ nhất.
• Đo khúc xạ tự động (Autorefractor): Máy chiếu ánh sáng vào mắt và đo lường sự thay đổi của ánh sáng phản xạ để ước tính độ khúc xạ.
• Đo cong giác mạc (Keratometer/Topogograph): Dụng cụ này đo đường cong và hình dạng của giác mạc, giúp xác định loại và mức độ loạn thị.

Dựa trên kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp:

• Kính gọng hoặc kính áp tròng: Đây là phương pháp phổ biến nhất để điều chỉnh loạn thị, giúp khúc xạ ánh sáng đúng cách lên võng mạc. Kính áp tròng cho người loạn thị có thiết kế đặc biệt để bù trừ độ cong không đều của giác mạc.
• Phẫu thuật khúc xạ: Các kỹ thuật như LASIK, Femto-LASIK, ReLEx SMILE... có thể giúp thay đổi vĩnh viễn hình dạng giác mạc, loại bỏ sự phụ thuộc vào kính. Tuy nhiên, phẫu thuật chỉ áp dụng cho những trường hợp phù hợp và cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ.

Phòng ngừa loạn thị: Bảo vệ đôi mắt từ sớm

Mặc dù không thể ngăn chặn hoàn toàn loạn thị do di truyền hoặc các yếu tố khách quan, nhưng bạn có thể thực hiện các biện pháp sau để bảo vệ sức khỏe mắt và giảm thiểu nguy cơ:

• Khám mắt định kỳ: Kiểm tra mắt 6 tháng đến 1 năm/lần, đặc biệt quan trọng đối với trẻ em, giúp phát hiện sớm các vấn đề về thị lực.
• Đảm bảo ánh sáng đủ khi đọc sách, làm việc: Tránh đọc sách hoặc sử dụng thiết bị điện tử trong điều kiện ánh sáng yếu.
• Giữ khoảng cách hợp lý: Ngồi cách màn hình máy tính, tivi một khoảng cách vừa phải.
• Cho mắt nghỉ ngơi: Áp dụng quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút làm việc, nhìn vào vật thể cách xa 20 feet (khoảng 6 mét) trong 20 giây.
• Chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Bổ sung các thực phẩm giàu vitamin A, C, E, kẽm và omega-3 tốt cho mắt.
• Tránh dụi mắt: Hạn chế chạm tay vào mắt để tránh lây nhiễm vi khuẩn và tổn thương giác mạc.
• Bảo vệ mắt khỏi chấn thương: Sử dụng kính bảo hộ khi tham gia các hoạt động thể thao hoặc làm việc có nguy cơ gây chấn thương mắt.

Hiểu rõ tại sao lại bị loạn thị và áp dụng các biện pháp phòng ngừa, chăm sóc mắt khoa học sẽ giúp bạn duy trì thị lực tốt và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về mắt, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức.